Anadolu’nun Türkleşmesinde önemli katkıları olan Ahi Evran Anadolu’daki Ahilik Teşkilatının kurucusudur. Bu yazımızda tanınması gereken Türk büyüklerinden Ahi Evran Kimdir? sorusuna yanıt aradık.
Ahi Evran Nerede doğmuştur?
İran’ın Hoy kasabasında 1171 yılında dünyaya geldiği söylenir. Hoy, Türkiye’nin doğu sınırından 60 km uzaklıkta ve “Sultan Tuğrul” zamanından beri Türklerin ikamet ettiği bir bölgedir.
Gerçek adı “Nasırüddin Mahmud el Hoyi” olsa da genel olarak Ahî Evran (Evren) adıyla bilinir. Evran ismi Gök, yılan, kainat, ejderha anlamlarına gelir. İsminin anlamları Efsanevi kişiliğinin bir göstergesidir aslında.
Ahi Evranın küçüklüğü Azerbaycan‘da geçmiştir. Daha sonra Horasan ve Maveraünnehir’deki büyük üstatlardan Felsefe ve Kuranı Kerim tefsirleri öğrenmiştir. Ahmet Yesevi‘nin talebelerinden aldığı tasavvuf terbiyesi gençlik yıllarında kendini sürekli geliştirmiştir. Ahi Evran, dönemin mutasavvıflarının toplanma yeri olan Bağdata gitmeye karar verir. Bağdata gitmeden önce Hac görevini yerine getirir. Sonrasında halife “Nasır Li-di-nillah” ile tanışır ve halifenin kurduğu “Fütüvvet Teşkilatı”na girer. Ahi Evran, Bağdat’ta iken, Fütüvvet Teşkilatının ileri gelenleriyle tanışarak, onlardan çok fazla şey öğrenmiştir.
Ahi Evran, Tefsir, Hadis, Fıkıh, Kelam, ve Tasavvuf kitapları kaleme almıştır. Bunun yanında Felsefe, Tıp ve Kimya alanlarında da bilgi sahibi olan çok yönlü bir filozoftur. İbni Sina ve Fahreddin Razi’nin de bazı eserlerini Farsça’ya çevirmiştir.
Ahi Evran’ın Selçuklu Sultanı 2. İzzettin Keykavus’a sunmuş olduğu “Letaif-i Hikmet” adlı kitap, sultanlara, yöneticilere nasihat verici ve bunun yanında “Siyasetname” türü bir eserdir. Bu eserde halkın önce ihtiyaçları belirlenip, bu ihtiyaçların giderilmesi amaçlanır. Aynı zamanda istihdamın ve üretimin arttırılması sırasında, çıkabilecek sorunlara karşı ne gibi tedbirler alınması gerektiğini dile getirir.
Ahi Evran, Ruh’un Bekası, Letaif-i Gıyasiye, Vaziyet, Letaif-i Hikmet, İbni Sina’dan tercüme kitabı da dahil olmak üzere, yirmiye yakın eser bırakmıştır.
Selçuklu Sultanı, 1205 yılında Kayseri’ye gelen Ahi Evran’a ve düşüncesine büyük bir ilgi gösterir. 1205’de Kayseri’de devletin de yardımıyla debbağları ve diğer sanatkarları da kapsayan büyük bir sanayi sitesini kurar. Her bir sanat dalındaki birliklerin bir araya toplandığı bu siteler, diğer şehirlerde de kurulmaya başlanır.
Sultan Alaaddin Keykubat’ın Ahi birliklerini desteklemesiyle Anadolu’nun birçok yerinde bu birlikler hızla gelişir. Bu dönem Selçuklu Devletinin iktisat yönünden en iyi dönemi olmuştur. Daha sonra yaşanan bazı tatsız olaylar nedeniyle Ahi Evran, burada daha fazla kalmaz ve Kırşehir’e gelerek Ahi birliklerinin teşkilatlandırılmasına hız verir.
1205 yılında Kermani’nin kızı olan Fatma Bacı İle evlenmiştir. Sonrasında Kırşehir’e eşi Fatma Bacı ile yerleşen Ahi Evran, eşinin kurmuş olduğu Anadolu Kadınlar Birliği (Bacıyan-ı Rum) teşkilatına da yardım etmiş ve büyümesine katkı sağlamıştır. Ahiliğe kadınlar alınmadığı için Fatma Bacı bu teşkilatı kurmuştur.
Ahi Evran kendi mesleği olan debbağlık’tan başka 32 çeşit esnaf ve sanatkara liderlik etmiştir. Ahi Evran’ın kurduğu Ahilik Teşkilatının asıl amacı ilim ve bilgiyi insanların hizmetine sunmaktı. Ayrıca Ahiler, Osmanlı Devleti’nin kurulmasında önemli rol oynamışlardı.
Ahi Evran, toplumdaki bireylerin büyük bir kesiminin sanata yönlendirilmesi ve her birinin belli bir sanat dalıyla uğraşması gerektiğini düşündü. Ahi Evran’ın kurmuş olduğu Ahilik Teşkilatının eğitim anlayışı da bu temel görüşe dayanmaktadır. Ahi Evran’ın eserlerinde belirttiği eğitim ve öğretimle ilgili önerileri, Ahi birliklerinde uygulanmıştır. Ahi Evran tüm hayatı boyunca ilim ve eğitimle meşgul olmuş, “hiç ölmeyecekmiş gibi dünyaya, yarın ölecekmiş gibi ahirete çalış.” Hadis-i Şerifini hayat tarzı haline getirmiştir. Birlik üyelerine de sık sık çalışmayı öğütlemiştir.
Hayatının sonlarına doğru Anadolu Selçuklu Devletindeki taht mücadelelerine karışır ve 2. İzzeddin Keykavus’un tarafını tutar. Mevlana ve çevresi ile siyasi anlaşmazlığa düşer. Mevlana’nın oğlu Sultan Veled’in yazmış olduğu rubaide geçen ay tutulmasına dayanarak, 12 Nisan 1261’de gerçekleşen parçalı ay tutulması aynı zamanda Ahi Evran’ın ölüm günüdür.
Kırşehir’de adını taşıyan Ahi Evran Üniversitesi, 2006’da kurulmuştur.
Bu yazımızda Türk büyüklerinden Ahi Evran Kimdir? sorusuna yanıt aradık. Egitimarsivi.net her zaman yanınızda.
Öğretmenlik ile ilgili kompozisyon (15.149)
2. Sınıf çarpım tablosu tablosu (11.772)
2. Sınıf Hayat Bilgisi Ders Notları (9.807)
Prof. Dr. Aziz SANCAR Kimdir? (9.464)
